5 Fungsi Utama Buah Pinggang dan Cara Menjaganya

Buah pinggang ialah dua organ berbentuk seperti kacang yang terletak di bahagian belakang tubuh, di bawah tulang rusuk pada kedua-dua sisi tulang belakang. Setiap buah pinggang kira-kira sebesar genggaman tangan.

Walaupun bersaiz kecil, buah pinggang menjalankan pelbagai fungsi penting — bukan sekadar menghasilkan air kencing. Buah pinggang membantu menapis darah, mengawal keseimbangan cecair dan mineral, membuang bahan buangan serta menghasilkan hormon yang penting kepada tekanan darah, penghasilan sel darah merah dan kesihatan tulang.

Memahami fungsi buah pinggang juga penting kerana penyakit buah pinggang kronik atau Chronic Kidney Disease (CKD) sering berkembang secara perlahan dan mungkin tidak menyebabkan gejala yang jelas pada peringkat awal.

1. Menapis Darah dan Membuang Bahan Buangan

Setiap buah pinggang mengandungi kira-kira satu juta unit penapisan yang dipanggil nephron.

Setiap nephron mempunyai glomerulus yang menapis darah dan tubul yang membantu mengembalikan air, mineral serta nutrien yang masih diperlukan badan ke dalam aliran darah.

Bahan buangan dan lebihan air yang tidak diperlukan kemudiannya membentuk air kencing.

Antara bahan yang biasa dinilai untuk mengetahui fungsi buah pinggang ialah creatinine, iaitu bahan buangan yang terhasil daripada aktiviti normal otot.

2. Mengawal Cecair, Garam dan Mineral Dalam Badan

Buah pinggang membantu memastikan keseimbangan air, garam dan mineral dalam darah berada pada tahap yang sesuai.

Antaranya termasuk:

• natrium
• kalium
• kalsium
• fosforus

Keseimbangan ini penting untuk fungsi saraf, otot, jantung dan pelbagai tisu badan.

Apabila fungsi buah pinggang merosot, sesetengah bahan seperti kalium atau fosforus boleh menjadi sukar dikawal dan mungkin memerlukan pemantauan serta pengubahsuaian diet berdasarkan keadaan individu.

3. Membantu Mengawal Tekanan Darah

Buah pinggang turut memainkan peranan penting dalam pengawalan tekanan darah melalui kawalan jumlah cecair dan natrium serta sistem hormon yang berkaitan dengan tekanan darah.

Hubungan antara tekanan darah dan buah pinggang berlaku dalam kedua-dua arah.

Tekanan darah tinggi yang tidak terkawal boleh merosakkan saluran darah di buah pinggang, manakala penyakit buah pinggang pula boleh menyebabkan tekanan darah menjadi lebih sukar dikawal.

Sebab itu kawalan tekanan darah merupakan salah satu aspek penting dalam penjagaan pesakit CKD.

4. Membantu Penghasilan Sel Darah Merah

Buah pinggang menghasilkan hormon yang dikenali sebagai erythropoietin (EPO).

Hormon ini memberi isyarat kepada sumsum tulang untuk menghasilkan sel darah merah.

Apabila fungsi buah pinggang semakin terjejas, penghasilan erythropoietin boleh berkurangan. Keadaan ini merupakan salah satu faktor yang boleh menyumbang kepada anemia dalam kalangan pesakit CKD.

Pesakit mungkin mengalami gejala seperti mudah letih, lemah atau kurang bertenaga, tetapi gejala tersebut juga boleh berpunca daripada keadaan lain dan perlu dinilai oleh profesional kesihatan.

5. Membantu Mengekalkan Kesihatan Tulang

Buah pinggang membantu mengaktifkan vitamin D dan mengawal keseimbangan mineral seperti kalsium dan fosforus.

Fungsi ini penting untuk mengekalkan tulang yang sihat.

Apabila CKD semakin teruk, gangguan keseimbangan mineral dan hormon boleh berlaku dan meningkatkan risiko masalah tulang serta komplikasi lain.

Bagaimana Buah Pinggang Menghasilkan Air Kencing?

Darah memasuki buah pinggang melalui saluran darah dan sampai ke nephron.

Di dalam nephron, glomerulus menapis darah. Tubul kemudian mengembalikan sebahagian besar air dan bahan yang masih diperlukan badan ke dalam aliran darah.

Bahan buangan dan lebihan air yang tinggal akan menjadi air kencing.

Air kencing kemudian mengalir melalui ureter menuju ke pundi kencing untuk disimpan sebelum dikeluarkan melalui urethra.

CKD Boleh Berlaku Tanpa Gejala Awal

Salah satu cabaran utama penyakit buah pinggang kronik ialah ramai pesakit tidak mengalami sebarang gejala pada peringkat awal.

Apabila CKD menjadi lebih lanjut, sesetengah pesakit mungkin mengalami:

• mudah letih
• perubahan kekerapan atau jumlah air kencing
• air kencing berbuih
• kulit kering atau gatal
• hilang selera makan
• loya
• bengkak pada kaki, buku lali atau anggota badan
• sesak nafas pada penyakit yang lebih lanjut

Walau bagaimanapun, gejala-gejala ini tidak khusus kepada CKD sahaja. Kehadiran satu atau beberapa gejala tidak bermaksud seseorang pasti mengalami penyakit buah pinggang.

Pemeriksaan perubatan diperlukan untuk menentukan puncanya.

Jangan Bergantung Kepada Creatinine Sahaja

Ini bahagian yang sangat penting.

Penilaian kesihatan buah pinggang tidak sepatutnya bergantung kepada satu bacaan creatinine sahaja.

Dua ujian penting yang biasa digunakan untuk menilai CKD ialah:

1. eGFR

Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR) menganggarkan keupayaan buah pinggang menapis darah.

Secara umum, nilai eGFR yang lebih rendah menunjukkan fungsi penapisan glomerular yang lebih rendah, tetapi bacaan perlu ditafsir mengikut umur, keadaan klinikal dan faktor lain.

2. uACR

Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (uACR) digunakan untuk mengesan albumin dalam air kencing.

Albumin yang meningkat dalam air kencing boleh menjadi petanda kerosakan buah pinggang.

Doktor mungkin turut melakukan ujian lain seperti ujian darah tambahan, ultrasound, CT, MRI atau biopsi buah pinggang bergantung kepada keadaan pesakit.

Bilakah Seseorang Dianggap Menghidap CKD?

Menurut garis panduan KDIGO, CKD ditakrifkan sebagai abnormaliti struktur atau fungsi buah pinggang yang berterusan sekurang-kurangnya tiga bulan dan mempunyai implikasi terhadap kesihatan.

Antara kriterianya termasuk:

• eGFR kurang daripada 60 mL/min/1.73 m² yang berterusan sekurang-kurangnya tiga bulan; atau
• terdapat petanda kerosakan buah pinggang seperti albuminuria, abnormaliti struktur atau petanda lain yang berkaitan, walaupun eGFR mungkin masih 60 atau lebih.

Ini bermaksud seseorang tidak sepatutnya didiagnosis CKD hanya berdasarkan satu keputusan eGFR yang rendah tanpa penilaian lanjut.

Siapa Yang Patut Memberi Perhatian Lebih?

Antara faktor risiko utama CKD ialah:

• diabetes
• tekanan darah tinggi
• penyakit kardiovaskular
• obesiti
• sejarah keluarga penyakit buah pinggang

Individu yang mempunyai faktor risiko sepatutnya berbincang dengan doktor mengenai keperluan pemeriksaan fungsi buah pinggang.

Cara Membantu Menjaga Kesihatan Buah Pinggang

Beberapa langkah yang boleh membantu mengurangkan risiko kerosakan buah pinggang termasuk:

• kawal tekanan darah
• kawal paras gula jika menghidap diabetes
• amalkan pemakanan seimbang dan kurangkan pengambilan natrium berlebihan
• kekalkan berat badan yang sesuai
• lakukan aktiviti fizikal secara berkala
• elakkan merokok
• pastikan pengambilan cecair sesuai dengan keadaan kesihatan
• gunakan ubat mengikut arahan doktor

Penggunaan sesetengah ubat tahan sakit daripada kumpulan NSAIDs, terutama pada dos tinggi atau penggunaan berpanjangan, boleh membahayakan buah pinggang bagi individu tertentu. Pesakit CKD perlu mendapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil ubat tersebut.

Produk herba, suplemen dan produk kesihatan juga tidak semestinya selamat untuk semua pesakit CKD. Sebahagiannya boleh berinteraksi dengan ubat atau mengandungi bahan yang tidak sesuai dengan tahap fungsi buah pinggang seseorang.

Kesimpulan

Buah pinggang bukan sekadar organ yang menghasilkan air kencing.

Ia memainkan peranan penting dalam:

1. menapis darah dan membuang bahan buangan;
2. mengawal cecair, elektrolit dan mineral;
3. membantu mengawal tekanan darah;
4. membantu penghasilan sel darah merah; dan
5. membantu mengekalkan kesihatan tulang.

Masalahnya, penyakit buah pinggang boleh berkembang tanpa gejala yang jelas pada peringkat awal.

Bagi individu yang mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau faktor risiko CKD yang lain, pemeriksaan seperti eGFR dan uACR boleh membantu menilai kesihatan buah pinggang dan mengenal pasti masalah lebih awal.

Kesan awal. Pantau awal. Ambil tindakan berdasarkan penilaian perubatan yang tepat.

Maklumat ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan dan bukan pengganti diagnosis, konsultasi atau rawatan oleh doktor.