10 Tanda Buah Pinggang Bocor atau Bermasalah yang Jangan Diabaikan

Penyakit buah pinggang kronik atau Chronic Kidney Disease (CKD) boleh berkembang secara perlahan dan pada peringkat awal ramai pesakit mungkin tidak mengalami sebarang gejala yang jelas.

Sebab itu, bergantung kepada simptom sahaja bukan cara yang tepat untuk menentukan sama ada buah pinggang seseorang sihat atau bermasalah.

Istilah “buah pinggang bocor” pula sering digunakan oleh orang awam untuk menggambarkan keadaan apabila terdapat protein, khususnya albumin, dalam air kencing. Dalam istilah perubatan, keadaan ini dikenali sebagai albuminuria atau proteinuria dan boleh menjadi salah satu petanda kerosakan buah pinggang.

Berikut ialah beberapa tanda dan perubahan yang wajar diberi perhatian.

1. Air Kencing Berbuih Secara Berterusan

Air kencing yang kelihatan sangat berbuih secara berterusan boleh berlaku apabila terdapat protein dalam air kencing.

Buah pinggang yang sihat biasanya membantu mengekalkan protein penting seperti albumin di dalam darah. Apabila struktur penapisan buah pinggang mengalami kerosakan, lebih banyak albumin boleh masuk ke dalam air kencing.

Namun, air kencing berbuih sahaja tidak membuktikan seseorang mengalami penyakit buah pinggang. Buih juga boleh berlaku disebabkan aliran air kencing yang kuat atau faktor lain.

Jika keadaan berterusan, ujian air kencing seperti urine Albumin-to-Creatinine Ratio (uACR) boleh digunakan untuk menilai jumlah albumin dalam air kencing.

2. Bengkak Pada Kaki, Buku Lali atau Sekitar Mata

Apabila fungsi buah pinggang terganggu, badan mungkin mengalami masalah mengawal natrium dan cecair.

Ini boleh menyebabkan pengumpulan cecair atau edema, yang boleh kelihatan sebagai bengkak pada:

• kaki
• buku lali
• tangan
• muka atau sekitar mata

Albumin yang banyak hilang melalui air kencing dalam sesetengah penyakit buah pinggang juga boleh menyumbang kepada pembentukan edema.

Bagaimanapun, bengkak boleh disebabkan oleh banyak keadaan lain termasuk masalah jantung, hati dan saluran darah. Pemeriksaan doktor diperlukan untuk mengenal pasti puncanya.

3. Perubahan Corak Kencing

Sesetengah individu dengan masalah buah pinggang mungkin menyedari perubahan pada corak membuang air kecil, termasuk perubahan kekerapan atau jumlah air kencing.

Kerap bangun malam untuk membuang air kecil dikenali sebagai nocturia.

Namun, nocturia bukan simptom khusus penyakit buah pinggang. Ia juga boleh dikaitkan dengan diabetes, masalah prostat, pengambilan cecair, ubat tertentu dan beberapa keadaan lain.

Oleh itu, perubahan corak kencing yang berpanjangan sebaiknya dinilai bersama faktor kesihatan yang lain.

4. Mudah Letih dan Kurang Tenaga

Apabila CKD menjadi lebih lanjut, bahan buangan boleh terkumpul dalam darah dan menyebabkan seseorang berasa kurang sihat atau mudah letih.

Buah pinggang juga menghasilkan hormon erythropoietin (EPO) yang membantu merangsang penghasilan sel darah merah.

Apabila fungsi buah pinggang semakin menurun, sesetengah pesakit boleh mengalami anemia yang boleh menyebabkan:

• keletihan
• lemah
• kurang tenaga
• sukar melakukan aktiviti seperti biasa

Keletihan mempunyai banyak kemungkinan punca, jadi ujian perubatan diperlukan untuk menentukan penyebab sebenar.

5. Darah Dalam Air Kencing

Kehadiran darah dalam air kencing dikenali sebagai hematuria.

Air kencing mungkin kelihatan merah jambu, merah atau berwarna seperti teh. Dalam keadaan lain, darah terlalu sedikit untuk dilihat dengan mata kasar dan hanya dapat dikesan melalui ujian makmal.

Hematuria boleh berlaku akibat pelbagai keadaan termasuk:

• penyakit buah pinggang tertentu
• batu karang
• jangkitan saluran kencing
• masalah prostat
• gangguan lain pada sistem urinari

Darah yang kelihatan dalam air kencing perlu mendapatkan penilaian perubatan dan tidak sepatutnya dianggap sebagai CKD semata-mata.

6. Kulit Kering dan Gatal

Pesakit CKD yang lebih lanjut boleh mengalami kulit kering atau kegatalan.

Gangguan fungsi buah pinggang boleh menyebabkan perubahan pada keseimbangan mineral dan pengumpulan bahan tertentu dalam badan.

Namun, kulit gatal mempunyai banyak punca lain termasuk alahan dan masalah dermatologi. Ia bukan ujian untuk menentukan seseorang mempunyai CKD.

7. Tekanan Darah Tinggi yang Sukar Dikawal

Tekanan darah tinggi dan penyakit buah pinggang mempunyai hubungan yang sangat rapat.

Tekanan darah tinggi boleh merosakkan saluran darah dalam buah pinggang dari semasa ke semasa.

Pada masa yang sama, kerosakan buah pinggang boleh menyebabkan tekanan darah menjadi semakin sukar dikawal kerana buah pinggang memainkan peranan penting dalam pengawalan cecair, natrium dan sistem hormon yang mempengaruhi tekanan darah.

Individu yang mempunyai hipertensi perlu memastikan tekanan darah dipantau dan dikawal mengikut nasihat profesional kesihatan.

8. Kekejangan Otot

CKD yang lebih lanjut boleh menyebabkan gangguan terhadap keseimbangan elektrolit dan mineral dalam badan.

Perubahan ini boleh menyumbang kepada kekejangan otot bagi sesetengah pesakit.

Walau bagaimanapun, kekejangan otot juga sangat biasa berlaku akibat aktiviti fizikal, dehidrasi, ubat tertentu dan pelbagai keadaan lain.

Ia tidak boleh digunakan secara bersendirian untuk menentukan tahap fungsi buah pinggang.

9. Hilang Selera Makan, Loya atau Muntah

Apabila fungsi buah pinggang menjadi sangat rendah, pengumpulan bahan buangan dalam darah boleh menyebabkan beberapa gejala seperti:

• hilang selera makan
• loya
• muntah
• perubahan rasa makanan
• keletihan

Gejala akibat pengumpulan toksin uremik lebih lazim berlaku dalam penyakit buah pinggang yang lanjut dan memerlukan penilaian perubatan.

10. Sakit Pada Bahagian Pinggang atau Belakang

Ini antara simptom yang sering disalah faham.

CKD biasanya tidak menyebabkan sakit pinggang pada peringkat awal.

Sakit pada bahagian sisi badan atau belakang boleh berlaku dalam keadaan tertentu yang melibatkan buah pinggang atau sistem urinari seperti:

• batu karang
• jangkitan buah pinggang
• masalah struktur tertentu

Tetapi sakit belakang juga sangat kerap berpunca daripada otot, tulang belakang atau sendi.

Jadi, sakit pinggang tidak boleh digunakan sebagai bukti bahawa buah pinggang seseorang telah rosak.

Bagaimana CKD Sebenarnya Dikesan?

Kerana CKD mungkin tidak memberikan simptom pada peringkat awal, pemeriksaan makmal sangat penting khususnya bagi individu yang mempunyai faktor risiko.

Dua penilaian utama ialah:

1. Ujian Darah – Creatinine dan eGFR

Creatinine ialah bahan buangan yang terdapat dalam darah.

Bacaan creatinine bersama maklumat lain digunakan untuk menganggarkan estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR).

eGFR membantu menganggarkan tahap fungsi penapisan buah pinggang.

2. Ujian Air Kencing – uACR

Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (uACR) digunakan untuk mengesan dan mengukur albumin dalam air kencing.

Albuminuria boleh menjadi petanda kerosakan buah pinggang walaupun seseorang masih mempunyai bacaan eGFR yang relatif baik.

Sebab itu penilaian eGFR + uACR memberikan gambaran yang lebih lengkap berbanding hanya melihat creatinine semata-mata.

Mengenali 5 Tahap CKD

CKD dikategorikan mengikut tahap eGFR:

G1: eGFR ≥90
Fungsi penapisan normal atau tinggi. Untuk dikategorikan sebagai CKD, perlu terdapat petanda kerosakan buah pinggang yang berterusan.

G2: eGFR 60–89
Penurunan ringan. Seperti G1, eGFR dalam julat ini sahaja tidak semestinya bermaksud seseorang mempunyai CKD tanpa petanda kerosakan buah pinggang yang lain.

G3a: eGFR 45–59
Penurunan fungsi ringan hingga sederhana.

G3b: eGFR 30–44
Penurunan fungsi sederhana hingga teruk.

G4: eGFR 15–29
Fungsi buah pinggang menurun dengan teruk dan memerlukan pemantauan serta pengurusan lebih rapi.

G5: eGFR <15
Menunjukkan kegagalan buah pinggang yang sangat lanjut.

Penting untuk difahami bahawa dialisis tidak dimulakan berdasarkan satu angka eGFR semata-mata.

Keputusan mengenai dialisis dibuat oleh doktor berdasarkan gabungan faktor seperti simptom, tanda uremia, masalah mengawal cecair atau tekanan darah, gangguan elektrolit/asid-bes serta keadaan klinikal keseluruhan pesakit.

Siapa yang Berisiko Mengalami CKD?

Antara faktor risiko penting penyakit buah pinggang kronik ialah:

• diabetes
• tekanan darah tinggi
• penyakit kardiovaskular
• obesiti
• sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• faktor usia
• penyakit atau keadaan tertentu yang boleh merosakkan buah pinggang

Penggunaan sesetengah ubat daripada kumpulan NSAIDs, khususnya secara berpanjangan, pada dos tinggi atau dalam individu yang mempunyai faktor risiko tertentu, juga boleh membahayakan buah pinggang.

Jangan Tunggu Sehingga Ada Simptom

Ini mesej paling penting.

Tiada simptom tidak semestinya bermaksud buah pinggang anda bebas daripada masalah.

Jika anda mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau faktor risiko CKD yang lain, berbincanglah dengan doktor mengenai pemeriksaan kesihatan buah pinggang.

Pemeriksaan boleh melibatkan:

• creatinine
• eGFR
• uACR
• urinalysis
• tekanan darah
• dan ujian tambahan apabila diperlukan

Pengesanan lebih awal memberi peluang kepada doktor dan pesakit untuk mengenal pasti punca, mengawal faktor risiko serta mengambil langkah yang sesuai untuk membantu memperlahankan perkembangan penyakit buah pinggang.

Kesimpulan

Air kencing berbuih, bengkak, perubahan corak kencing, keletihan atau tekanan darah yang sukar dikawal boleh menjadi sebab untuk mendapatkan pemeriksaan — tetapi tiada satu simptom pun boleh mengesahkan CKD dengan sendirinya.

Jika risau tentang keadaan buah pinggang, jangan bergantung kepada simptom atau bacaan creatinine sahaja.

Kenali risiko. Periksa eGFR dan uACR. Dapatkan penilaian profesional kesihatan apabila diperlukan.

Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan kesihatan dan tidak menggantikan diagnosis, konsultasi atau rawatan daripada doktor.